و اين نشأهء برزخى عالم برزخ بين ارواح مجرّده و بين اجسام است و تجسّد ارواح و تروح اجساد در اين نشأه است ، و آن غير از نشأهء برزخى بعد از مفارقت ارواح از نشأهء دنياوى است كه نشأهء صور اعمال و نتيجهء افعال دنياوى آنها است ، زيرا تنزّلات وجود و معارج آن دورى است و قوس نزول غير از صعود است . علّامهء قيصرى در فصل ششم مقدمات بر « شرح فصوص » شيخ اكبر گويد : « اعلم أن العالم المثالى هو عالم روحانى من جوهر نورانى شبيه بالجوهر الجسمانى فى كونه محسوسا مقداريّا ، و بالجوهر المجرّد العقلى فى كونه نورانيّا . و ليس بجسم مركّب مادّى و لا جوهر مجرّد عقلى لأنّه برزخ و حدّ فاصل بينهما ، و كل ما هو برزخ بين الشيئين لابد و أن يكون غيرهما بل له جهتان يشبه بكل منهما ما يناسب عالمه » . و نيز در همان فصل فرموده است : « عليك أن تعلم أن البرزخ الّذى يكون الأرواح فيه بعد المفارقة من النشأة الدنياويّة هو غير البرزخ الّذى بين الأرواح المجردة و بين الأجسام لأن مراتب تنزلات الوجود و معارجه دوريّة ، و المرتبة الّتى قبل النشأة الدنياويّة هى من مراتب التنزلات و لها الأوليّة ، و الّتى بعدها من مراتب المعارج و لها الآخريّة . و أيضا الصور الّتى يلحق الأرواح فى البرزخ الأخير انّما هى صور الأعمال و نتيجة الأفعال السابقة فى النشأة الدنياويّة بخلاف صور البرزخ الأول ، فلا يكون كلّ منهما عين الآخر لكنّهما يشتركان فى كونهما عالما روحانيّا و جوهرا نورانيّا غير مادّى مشتملا لمثال صور العالم » . در « سفينهء » مذكور استاد - قدّس سرّه - آمده است : « عالم اشباح : تدبير اجسام مفوض به ارواح است و لاجرم واسطه لازم . و آن عالم مقدارى بىمادّه است و براى آن دو وجه است ، و اين به منزلهء خيال در عالم انسانى است ، و هر موجود محسوس يا معقول در آن نقش دارد ، و آن متّصل يا منفصل است . فَتَمَثَّلَ لَها بَشَراً سَوِيًّا « 1 » .

--> ( 1 ) - سورهء مريم 19 - آيهء 17 .